Wat adoptie juridisch betekent
Adoptie is meer dan de zorg voor een kind op zich nemen. Door de uitspraak van de rechtbank ontstaat een familierechtelijke betrekking tussen het kind en de adoptiefouder, met alle gevolgen voor gezag, naam, onderhoudsplicht en erfrecht. Bij een sterke adoptie worden de banden met de oorspronkelijke ouders verbroken.
De wettelijke basis staat in boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. De kernvoorwaarde is dat de adoptie in het kennelijk belang van het kind is en dat vaststaat dat het kind van zijn oorspronkelijke ouders niets meer te verwachten heeft in de hoedanigheid van ouder.
Vormen van adoptie
Stiefouderadoptie
De meest voorkomende vorm in Nederland. De partner van een ouder adopteert het kind, waardoor het kind twee juridische ouders krijgt. De gewone adoptievoorwaarden gelden onverkort, waaronder de eis dat het kind op de dag van indiening van het verzoek minderjarig is.
Adoptie van een pleegkind
Als een kind langdurig in een pleeggezin opgroeit en er een hechte gezinsband is ontstaan, kunnen pleegouders onder voorwaarden om adoptie verzoeken. Wordt de adoptie uitgesproken voordat het kind achttien wordt, dan verkrijgt het van rechtswege de Nederlandse nationaliteit.
Adoptie van een meerderjarige
De hoofdregel is dat adoptie is voorbehouden aan minderjarigen, maar rechtbanken wijzen verzoeken van volwassenen in bijzondere gevallen toe. Vaak speelt daarbij dat de verzoeker het grootste deel van zijn leven met de beoogde adoptiefouder heeft samengeleefd. De rechtspraak leunt in die zaken op artikel 8 EVRM, dat het gezins- en priveleven beschermt.
Draagmoederschap
Draagmoederschap kent in Nederland geen eigen wettelijke regeling. Het traject wordt in de praktijk afgerond met een verzoek tot partneradoptie, waardoor de partner van de wensouder juridisch ouder wordt.
Buitenlandse adopties erkennen
Een adoptie die in het buitenland tot stand is gekomen, kan in veel gevallen in Nederland worden erkend. Bij een minderjarig kind en een sterke adoptie leidt erkenning tot verkrijging van de Nederlandse nationaliteit. Bij een zwakke adoptie, waarbij de band met de oorspronkelijke ouders niet is verbroken, is omzetting nodig; voorwaarde daarvoor is dat kind en ouders in Nederland verblijven.
Soms kan een buitenlandse adoptie-uitspraak rechtstreeks worden ingeschreven bij de ambtenaar van de burgerlijke stand in Den Haag. In de overige gevallen loopt het via een verzoekschriftprocedure bij de rechtbank. Het Haags Adoptieverdrag speelt daarbij een centrale rol.
Herroeping
Een geadopteerde kan de adoptie laten herroepen. Dat kan tussen het achttiende en tweeentwintigste levensjaar; in bijzondere gevallen wordt die termijn opgerekt. Herroeping verbreekt de familierechtelijke banden met de adoptiefouders en laat de oorspronkelijke banden herleven.
Procedure en doorlooptijd
De procedure start met een verzoekschrift bij de rechtbank, opgesteld en ingediend door een advocaat. Bij het verzoek horen bewijsstukken: geboorteakten, verblijfsgegevens, verklaringen van instemming en, bij internationale zaken, gelegaliseerde en vertaalde buitenlandse documenten.
De doorlooptijd verschilt sterk per rechtbank en loopt in de praktijk uiteen van enkele weken tot ongeveer een half jaar. Na toewijzing geldt een beroepstermijn van drie maanden; pas daarna is de beschikking onherroepelijk en wordt zij verwerkt in de registers van de burgerlijke stand.
Veelgestelde vragen
Is een advocaat verplicht bij adoptie?
Ja. Een adoptieverzoek loopt via een verzoekschriftprocedure bij de rechtbank en daarvoor geldt verplichte procesvertegenwoordiging. Zonder advocaat kan het verzoek niet worden ingediend.
Kan een volwassene worden geadopteerd?
In bijzondere gevallen wel. De wet gaat uit van minderjarigheid, maar rechtbanken hebben de afgelopen jaren regelmatig verzoeken van meerderjarigen toegewezen, vooral wanneer sprake is van een langdurige feitelijke gezinssituatie. De uitkomst hangt af van de concrete omstandigheden.
Wat is het verschil tussen een sterke en een zwakke adoptie?
Bij een sterke adoptie worden de familierechtelijke banden met de oorspronkelijke ouders verbroken. Bij een zwakke adoptie blijven die banden bestaan. Voor erkenning in Nederland maakt dat verschil uit: een zwakke adoptie moet eerst worden omgezet.
Krijgt een geadopteerd kind automatisch de Nederlandse nationaliteit?
Bij een sterke adoptie van een minderjarig kind leidt erkenning of uitspraak tot verkrijging van de Nederlandse nationaliteit van rechtswege, mits de adoptie is uitgesproken voordat het kind achttien wordt.