De Omgevingswet
De Omgevingswet geldt sinds 1 januari 2024 en heeft ongeveer zesentwintig wetten samengevoegd, waaronder de Wet ruimtelijke ordening, de Wabo, de Waterwet, de Wet natuurbescherming en grote delen van de Wet milieubeheer. De vertrouwde Wabo-omgevingsvergunning is opgegaan in het nieuwe stelsel.
Het omgevingsplan vervangt het bestemmingsplan. Elke gemeente kreeg van rechtswege een tijdelijk deel omgevingsplan; gemeenten hebben tot 1 januari 2032 de tijd om een volwaardig definitief omgevingsplan vast te stellen. In de tussentijd bestaat het plan uit oude en nieuwe regels naast elkaar.
Bouwen in twee sporen
Bouwen is opgeknipt in twee activiteiten. De technische bouwactiviteit wordt getoetst aan het Besluit bouwwerken leefomgeving. De omgevingsplanactiviteit wordt getoetst aan het omgevingsplan. Voor een enkel bouwproject kunnen dus twee toestemmingen of meldingen nodig zijn, met eigen procedures.
Beslistermijnen
Voor de reguliere voorbereidingsprocedure geldt een beslistermijn van acht weken, eenmalig met zes weken te verlengen. Voor de uitgebreide procedure geldt zes maanden.
Belangrijk verschil met het oude recht: onder de Omgevingswet bestaat geen vergunning van rechtswege meer bij termijnoverschrijding. Wie te lang wacht, krijgt dus niet automatisch wat is aangevraagd.
Bezwaar, beroep en hoger beroep
Tegen een besluit staat in beginsel binnen zes weken bezwaar open. Het bestuursorgaan beslist op bezwaar binnen zes weken, of binnen twaalf weken als een bezwaarschriftencommissie adviseert. Daarna volgt beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Bij besluiten die met de uitgebreide procedure zijn voorbereid en bij het omgevingsplan staat rechtstreeks beroep open, in een aantal gevallen in eerste en enige aanleg bij de Afdeling.
Bezwaar schorst niet
Bezwaar en beroep hebben geen schorsende werking. Het besluit blijft dus gewoon gelden zolang er niet over is beslist. Om te voorkomen dat er intussen wordt gebouwd, gesloopt of gehandhaafd, moet naast het rechtsmiddel een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter worden gevraagd. Dit is in de praktijk de meest gemiste stap.
Handhaving
Bij een overtreding geldt de beginselplicht tot handhaving: het bevoegd gezag moet in beginsel optreden, tenzij er concreet zicht op legalisatie is of handhaving onevenredig zou zijn. De gebruikelijke instrumenten zijn de last onder dwangsom en de last onder bestuursdwang.
Tegen de invorderingsbeschikking die daarop volgt staat afzonderlijk rechtsbescherming open. Wie alleen de last aanvecht en de invordering laat lopen, kan alsnog met de kosten blijven zitten.
Nadeelcompensatie
Schade door rechtmatig overheidshandelen wordt sinds 1 januari 2024 vergoed via het stelsel van nadeelcompensatie. Dat heeft de oude planschaderegeling vervangen. Het peilmoment ligt nu bij de vergunning of de feitelijke activiteit in plaats van bij de vaststelling van het plan.
Stikstof en Natura 2000
Projecten met mogelijke stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden vereisen een natuurvergunning of een passende beoordeling. Sinds de Omgevingswet is die toets geintegreerd in het vergunningstelsel als omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd is er om bezwaar te maken?
Zes weken na bekendmaking van het besluit. Die termijn is hard; te laat bezwaar wordt in beginsel niet-ontvankelijk verklaard.
Stopt bezwaar het bouwen van een buurman?
Nee. Bezwaar en beroep schorsen de werking van een besluit niet. Daarvoor is een aparte voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter nodig.
Bestaat de vergunning van rechtswege nog?
Nee. Onder de Omgevingswet ontstaat geen vergunning van rechtswege meer als het bestuursorgaan de beslistermijn overschrijdt.
Wat is er met het bestemmingsplan gebeurd?
Het is vervangen door het omgevingsplan. Gemeenten hebben tot 1 januari 2032 om hun tijdelijke omgevingsplan om te zetten in een definitief plan.