Erven zonder testament
Laat iemand een echtgenoot of geregistreerd partner en kinderen na zonder testament, dan geldt de wettelijke verdeling. De langstlevende krijgt alle goederen van de nalatenschap. De kinderen krijgen een geldvordering op de langstlevende die in beginsel pas opeisbaar is bij diens overlijden, faillissement of toelating tot de schuldsanering.
Zijn er geen partner en kinderen, dan wijst de wet groepen aan in vaste volgorde: eerst ouders, broers en zussen, daarna grootouders en tot slot overgrootouders en hun afstammelingen.
De legitieme portie
Een onterfd kind kan aanspraak maken op de legitieme portie: de helft van wat het als erfgenaam zonder testament zou hebben gekregen. Dat is uitsluitend een vordering in geld. Er bestaat geen recht op specifieke goederen zoals het huis, een auto of sieraden.
Op de legitieme portie moet binnen vijf jaar na het overlijden een beroep worden gedaan; daarna vervalt de aanspraak. De vordering is bovendien pas zes maanden na het overlijden opeisbaar en kan door de erflater niet-opeisbaar zijn gemaakt zolang de langstlevende echtgenoot leeft.
Aanvaarden of verwerpen
Een erfgenaam heeft drie keuzes. Zuiver aanvaarden betekent aansprakelijkheid voor schulden met het eigen vermogen. Beneficiair aanvaarden beperkt die aansprakelijkheid tot wat de nalatenschap waard is. Verwerpen betekent afstand doen. Beneficiaire aanvaarding en verwerping gaan via een verklaring bij de griffie van de rechtbank.
Sinds 1 september 2016 leidt een gedraging pas tot zuivere aanvaarding als de erfgenaam goederen aan verhaal door schuldeisers onttrekt. Duikt een onverwachte schuld pas later op, dan kan binnen drie maanden na die ontdekking bij de kantonrechter alsnog beneficiaire aanvaarding of ontheffing worden gevraagd.
De executeur
Een executeur wordt bij testament benoemd. Hij beheert de nalatenschap, voldoet de schulden en legt rekening en verantwoording af. Belanghebbenden kunnen de kantonrechter verzoeken hem te ontslaan wegens gewichtige redenen. Ook geschillen over de vereffening en over de rekening en verantwoording horen bij de kantonrechter.
Verdeling en geschillen
Zolang de nalatenschap niet is verdeeld, zijn de erfgenamen samen deelgenoot in een onverdeeldheid. Iedere deelgenoot kan verdeling vorderen. Komen partijen er niet uit, dan kan de rechtbank de verdeling vaststellen. Voor de verdeling zelf is de rechtbank bevoegd, niet de kantonrechter.
Erfbelasting en internationale nalatenschappen
De aangifte erfbelasting moet in beginsel binnen acht maanden na het overlijden bij de Belastingdienst binnen zijn. Daarna gaat belastingrente lopen.
Bij een internationale nalatenschap wijst de Europese Erfrechtverordening het toepasselijke recht aan: in beginsel het recht van het land waar de erflater zijn laatste gewone verblijfplaats had, tenzij hij bij testament rechtsgeldig heeft gekozen voor het recht van zijn nationaliteit.
Veelgestelde vragen
Hoe lang kan een onterfd kind nog aanspraak maken?
Vijf jaar na het overlijden. Wordt binnen die termijn geen beroep gedaan op de legitieme portie, dan vervalt de aanspraak definitief.
Kan een erfenis worden geweigerd?
Ja, door verwerping via een verklaring bij de griffie van de rechtbank. Wie twijfelt over verborgen schulden kiest vaak voor beneficiaire aanvaarding, waarbij privevermogen buiten schot blijft.
Krijgt een onterfd kind recht op spullen uit het huis?
Nee. De legitieme portie is uitsluitend een vordering in geld. Aanspraak op specifieke goederen bestaat niet.
Wie beslist bij ruzie over de verdeling?
De rechtbank kan op vordering van een deelgenoot de verdeling vaststellen. Geschillen over het optreden van een executeur horen daarentegen bij de kantonrechter.