Strategie voor de procedure
Bij elke stap loont het om vooruit te kijken naar de zet die de inspecteur daarop kan doen. Ook de vraag wat het doel is, verdient een expliciet antwoord: een lange procedure uitvechten, of juist snel samen met de Belastingdienst naar een oplossing toewerken.
Loopt er tegelijk een strafrechtelijk onderzoek, dan kan het verstandig zijn informatie langer voor de borst te houden. Loopt dat niet, dan kan juist volledige openheid de zaak versnellen. Die keuze is per dossier verschillend.
Bezwaar
Tegen een belastingaanslag, navorderings- of naheffingsaanslag of een boetebeschikking staat bezwaar open. Het bezwaarschrift moet binnen zes weken na de dagtekening van de aanslag bij de Belastingdienst binnen zijn.
In de bezwaarfase kan het bezwaar schriftelijk of mondeling worden toegelicht en kan worden onderzocht of een oplossing haalbaar is. Ook kan om inzage in het dossier worden verzocht. Dat laatste is een belangrijk moment: het maakt zichtbaar welke informatie de Belastingdienst heeft, of het dossier compleet is en of er ontlastend materiaal in zit dat niet is genoemd.
Beroep bij de belastingrechter
Wijst de inspecteur het bezwaar af, dan kan binnen zes weken na de dagtekening van de uitspraak op bezwaar beroep worden ingesteld bij de belastingrechter. Vooraf loont een inschatting van proceskansen en procesrisico's, omdat die de structuur van het beroepschrift bepaalt.
Na indiening krijgt de inspecteur gelegenheid een verweerschrift in te dienen. Hij is daarnaast verplicht alle op de zaak betrekking hebbende stukken aan de rechter te verstrekken. Na de schriftelijke ronde volgt de zitting, waar nadere stukken kunnen worden ingebracht en pleidooi kan worden gehouden.
Ook tijdens de beroepsprocedure blijft overleg met de inspecteur mogelijk om alsnog tot een oplossing te komen.
Hoger beroep is een volledige herkansing
In fiscale zaken beoordeelt het gerechtshof de zaak volledig opnieuw. Feiten en standpunten kunnen dus opnieuw worden aangevoerd. De partij die hoger beroep instelt motiveert als eerste; de andere partij voert verweer en kan daarbij incidenteel hoger beroep instellen.
Cassatie bij de Hoge Raad
De Hoge Raad beoordeelt geen nieuwe feiten. Zijn taak is bewaken van de kwaliteit en consistentie van de rechtspraak: hij toetst de rechtstoepassing en de juridische grondslag. Oordeelt hij dat de lagere rechter de wet onjuist heeft toegepast, dan kan hij de zaak terugwijzen of zelf einduitspraak doen.
Voor de beslissing om cassatie in te stellen is analyse van de hofuitspraak nodig: alleen als er een rechtsvraag ligt, heeft cassatie kans van slagen. In de procedure reageert de Staatssecretaris van Financien, niet langer de inspecteur. De advocaat-generaal kan een conclusie nemen met een advies aan de Hoge Raad; op die conclusie mag binnen veertien dagen worden gereageerd.
Fiscaal strafrecht
Belastingzaken kunnen overlopen in het strafrecht, bijvoorbeeld bij een onderzoek van de FIOD. Dan gelden naast de fiscale regels ook strafvorderlijke waarborgen zoals het zwijgrecht en, aan de kant van de adviseur, het verschoningsrecht. De samenloop tussen de fiscale informatieplicht en het strafrechtelijke zwijgrecht is in die zaken het kernprobleem.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd is er om bezwaar te maken tegen een aanslag?
Zes weken na de dagtekening van de aanslag. Een te laat bezwaar wordt in beginsel niet-ontvankelijk verklaard.
Kan de belastingrechter nieuwe feiten beoordelen?
De rechtbank en het gerechtshof wel. In hoger beroep is zelfs sprake van een volledige herbeoordeling. De Hoge Raad beoordeelt in cassatie geen feiten, alleen de rechtstoepassing.
Is inzage in het belastingdossier mogelijk?
Ja, daarom kan in de bezwaarfase worden verzocht. In beroep is de inspecteur bovendien verplicht alle op de zaak betrekking hebbende stukken aan de rechter te verstrekken.
Wat gebeurt er bij een FIOD-onderzoek?
Dan komt het strafrecht erbij, met eigen waarborgen zoals het zwijgrecht. De spanning tussen de fiscale informatieplicht en dat zwijgrecht vraagt om afstemming tussen de fiscale en de strafrechtelijke lijn.